Gözden geçiren: Diş Hekimi Rüveyda Korkmaz · Son güncelleme:
Aft, ağız içinde çıkan, ortası beyaz-sarı, çevresi kırmızı, yuvarlak ve ağrılı bir yaradır. Kesin sebebi bilinmez; yanak ısırma, sert fırça, stres ve bazı vitamin eksiklikleri tetikler. Bulaşıcı değildir ve çoğunlukla bir-iki hafta içinde kendiliğinden iyileşir. İki haftada geçmeyen her ağız yarası muayene edilmelidir.
Aft nasıl tanınır
Aft en sık yanağın ve dudağın iç yüzünde, dilin kenarında ve ağız tabanında çıkar. Önce bir-iki gün yanma ya da batma hissi olur, ardından yara belirir.
Yara yuvarlak ya da oval, genellikle bir santimden küçüktür. Ortası beyaz-sarımsı, kenarı kırmızıdır. Tek başına ya da birkaç tane birden çıkabilir.
Ekşi, tuzlu ve baharatlı yiyecekler ağrıyı belirgin biçimde artırır. Ağrı ilk günlerde en yüksektir, sonra azalır; yara iz bırakmadan kapanır.
Uçukla karıştırılmamalı
Uçuk virüs kaynaklıdır, genellikle dudağın dış kenarında küçük su kabarcıkları olarak başlar ve bulaşıcıdır.
Aft ağzın içindedir, su kabarcığı evresi yoktur ve bulaşmaz. Bardak ya da çatal paylaşmakla geçmez.
Aft neden olur
- Küçük yaralanmalar — yanak ya da dudak ısırma, sert fırça, diş teli braketi, kırık dişin ya da dolgunun keskin kenarı, vuran protez
- Stres ve uykusuzluk
- Ekşi, asitli ve baharatlı yiyecekler
- Demir, B12 vitamini ve folik asit eksikliği
- Adet dönemindeki hormon değişiklikleri
- Bazı kişilerde diş macunundaki köpürtücü madde (sodyum lauril sülfat)
Yara bir dişin, dolgunun ya da protezin sürttüğü yerde tekrar tekrar çıkıyorsa sebep o kenardır. Klinikte düzeltilmedikçe yara aynı yerde yeniden açılır.
Aft nasıl geçer, evde ne yapılır
Aft kendiliğinden iyileşir; yapılanlar ağrıyı azaltmak ve yarayı tahriş etmemek içindir. Küçük aftlar genellikle bir-iki haftada kapanır.
Birkaç gün ekşi, baharatlı, çok sıcak ve sert yiyeceklerden uzak durun. Yumuşak kıllı fırça kullanın ve yaranın üzerinden geçmeyin.
Eczanelerde ağız yarası için jel ve gargaralar bulunur; ağrıyı azaltır ve yemek yemeyi kolaylaştırır. Hangisinin size uygun olduğunu eczacınıza sorun.
Yaranın üzerine tuz, limon ya da karbonat sürmeyin; ağrıyı artırır, iyileşmeyi hızlandırmaz.
Sık sık tekrarlıyorsa
Yılda birkaç kez çıkan aft olağandır. Neredeyse hiç geçmeden birbiri ardına çıkıyorsa kan değerlerine (demir, B12, folik asit) bakılması gerekebilir.
Ağızda yılda üç ve daha fazla kez tekrarlayan aftlara genital bölgede yara, gözde kızarıklık ya da bulanık görme veya deride döküntü eşlik ediyorsa Behçet hastalığı akla gelir. Türkiye bu hastalığın en sık görüldüğü ülkelerdendir; bu tabloda değerlendirme gecikmemelidir.
Karın ağrısı, ishal ve kilo kaybıyla birlikte tekrarlayan aftlar bağırsak hastalıklarının da bir işareti olabilir.
Ne zaman hekime gidilmeli
- İki hafta içinde iyileşmeyen yara
- Ağrısız, kenarı sert ya da kabarık yara — ağrısız olması iyi işaret değildir
- Bir santimden büyük ya da çok sayıda yara
- Yarayla birlikte ateş, halsizlik ya da boyunda şişlik
- Yemek yemeyi ve su içmeyi engelleyen yara — özellikle çocuklarda
İki haftayı geçen ağız yaralarının çoğu zararsızdır. Ama ağız kanseri de ilk döneminde iyileşmeyen bir yara olarak görülür; erken bakılmasının sebebi budur.
Ağız yarası için hangi hekime gidilir
Ağız içindeki yarayı ilk değerlendirecek hekim diş hekimidir. Yara bir dişten, dolgudan ya da protezden kaynaklanıyorsa sebep aynı muayenede giderilir.
Sık tekrarlayan aftlarda ya da ağız dışında da belirti varsa ilgili tıp dalına yönlendirme yapılır.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Şikâyetinizin sebebi ancak ağız içi muayene ve gerektiğinde röntgenle belirlenir.